Ultimate magazine theme for WordPress.

بند امیر شیراز | با بند تاریخی امیر در شهرتاریخی شیراز بیشتر آشنا شوید

بند امیر شیراز

روستای بند امیر از توابع بخش زرقان در ۴۳ کیلومتری شیراز واقع شده است این روستا در کنار بند امیر سدی که در زمان عضدالدوله دیلمی ساخته شده، بنا شده است. بندامیر، (بند عضدی )، پلْ بندی بر رودخانه کُر در جنوب خاوریِ مرودشتِ فارس . نام این بند از نام امیر عضدالدوله دیلمی گرفته شده است که بنابر روایت مشهور، در حدود درسال ۳۶۵ به ساخت آن فرمان داد، اما براساس روایتی دیگر شخصی به نام امیر آن را به فرمان عضدالدوله ساخته است.


حکایت های تاریخی بند امیر شیراز

این بند بعنوان یکی از عجایب فارس بحساب می آید.در دو سوی پشتِ بند که دریاچه ای از آب جمع شده ، ده دستگاه چرخاب نهاده اند که زیر هر یک آسیابی سوار شده است ، و آب سد از طریق کاریزها سیصد روستا را در منطقه آبیاری می کند. به نوشته ابن بلخی در سده ششم برای ساخت این بند یا «شادُروان عظیم » که در جهان نظیر نداشت ، هزینه هنگفتی صرف شد و با سنگ و ساروج آن را چنان مستحکم ساختند که آهن نیز برآن کارگر نبود. بیش از دو قرن بعد، حمدالله مستوفی بندامیر را از «عمارات عالیه جهان » و عظیمتر از سدّ شاپور شمرده است.

[aparat id=”u8dVp”]

بندامیر ظاهراً تا قرن یازدهم وضع مناسبی داشته ، چنانکه شوشتری به نقل از علاّ مه دوانی در رساله عرض لشکر، از آن به عنوان کوهی در میان دریایی و جزیره ای در میان بحری یاد کرده است . تامس مور ، شاعر ایرلندی ، در یکی از اشعار خود، مناظر اطراف بندامیر و زیباییهای آن را ستوده است . اما کلودیوس ریچ در ۱۲۳۷ آن را ویران وصف کرده است . روستایی که به همین نام در حاشیه غربی بند واقع شده ، دست کم از اوایل قرن سیزدهم وجود داشته است .

بازسازی بند امیر شیراز

بعدها نیز این بند به تناوب تخریب و ترمیم شد، چنانکه فسائی در دهه نخست قرن چهاردهم نوشته است که «گاهی از کناره این بند رخنه شود و مبالغی وجه نقد و چندین هزار عمله از دهات جمع نموده تا این رخنه را سدّ کنند» . گزارش فرصت که در ۱۳۱۱ بند امیر را دیده و تصویر آن را نیز در کتاب خود کشیده ، از آبادانی بند در آن سالها حکایت دارد. در دوره پهلوی پل بند امیر آسیبهای بسیار دید و بخش عمده طاق ششم آن فروریخت . در سالهای ۱۳۴۹ ش به بعد تعمیرات اصلی بندامیر آغاز شد. طاق نهرگاوشیر که درسالهای اوایل پیروزی انقلاب اسلامی صدمات کلّی دیده بود، در۱۳۷۵تا۱۳۷۶ ش مرمت شد.

نمایی زیبا از بند امیر شیراز
نمایی زیبا از بند امیر شیراز
کاربردهای بند امیر شیراز

اول : برای بالا آمدن سطح آب و آبیاری دشت وسیع کربال علیا، به گونه ای که در پی بستن این سدّ، از ولایت کربال که پیش از آن صحرایی خشک بود در زمان عضدالدوله ، سالانه هفتصدهزار خروار غلّه برداشت می شده است ؛ هم اکنون نیز حدود ۲۴ روستا در ساحل شرقی رودخانه از نهرهای منشعب از کُر آبیاری می شود.

نمایی از بخشهای بند امیر شیراز
نمایی از بخشهای بند امیر شیراز;

 

دوم  :به کار انداختن آسیابها؛

سوم : با ایجاد پل برروی تاجِ سدّ و در واقع با احداث پلْ بند، دو جانب کُر به هم متصّل شد. در دوره های جدیدتر در دوسوی روی پل دست اندازی از سنگ و گچ ساخته اند که حفاظی برای عابران پدید آورده است.

اطلاعاتی در خصوص بند امیر شیراز
  • بندامیر با ۱۲۰ متر طول و پنج متر عرض دارای سیزده چشمه طاق جناغی است که آب از سرریز آنها جاری است .
  • ارتفاع سطح پل از بند ۸۰ر۳ متر و عمق بند از سرریزها تاکف رودخانه در قسمت بیرونی سدّ که به شکل پلّه ای ساخته شده ، ده متر است
  • از ویژگیهای جالب این بند وجود یک تشتک طبیعی آبی در پای بدنه سدّ است که مانع اثر تخریبی ضربه های حاصل از انرژی ریزش آب به بدنه سدّ می شود
  • درنزدیکی بند در ساحل شرقی دو آبگیر به چشم می خورد که نهر سرآب آسیابها از آنجا آغاز می شود. شمار زیادی از این آسیابها اکنون خراب شده است
  • بندامیر دارای یک نهر انحرافی و تنظیم کننده سطح آبِ پشتِ بند، به نام نهر گاوشیر، با دهانه مجهّز به تخته بند است که ظاهراً قبل از بندامیر ساخته شده است . گاوشیر، طرح تونل انحرافی را که امروزه در ایجاد سدهای بزرگ رعایت می شود، تداعی می کند.

پلی که بر روی نهر گاوشیر در امتدادِ پلْ بندامیر ساخته شده ، به دوره های جدیدتر متعلّق است و سابقه آن ظاهراً از قرن دهم فراتر نمی رود، زیرا چنانکه در برخی منابع آمده ، القاص میرزا که در ۹۵۵ به قصد تسخیر شیراز به بند امیر رسید، چون دید که پل را برداشته اند راه دیگری درپیش گرفت . از همین خبر می توان دریافت که در آن سالها نهر گاوشیر فقط پلی متحرک و احتمالاً چوبی داشته است.

امیدواریم که مطلب فوق برای شما مفید واقع شده باشد.

راستی اگر قصد سفر به شهر شیراز را دارید،خواهشمندیم برای رزرو تور شیراز باشید.

منبع
Wikipedia

نظرات بسته شده است.

سوالی دارید؟